Jak zmierzyć jasność nieba miernikiem SQM?
Mariusz z Astronocnika
Zaktualizowano
6 min czytania
Krótka odpowiedź
Miernik SQM (Sky Quality Meter) podaje jasność nieba w magnitudo na sekundę łuku kwadratową (mag/arcsec²). Im wyższa liczba, tym ciemniejsze niebo. Pomiar robi się w zenicie, po zakończeniu zmierzchu astronomicznego, bez Księżyca i z dala od lamp, jako średnią z 4 odczytów. Wynik można przeliczyć na skalę Bortle'a i porównać z innymi miejscami albo z tym samym miejscem za rok.
Co mierzy miernik SQM?
SQM mierzy, ile światła dociera z fragmentu nieba nad głową, i podaje to jako jasność powierzchniową w mag/arcsec². To ta sama jednostka, w której astronomowie opisują jasność mgławic i galaktyk. Skala jest logarytmiczna i odwrócona: różnica 1 mag/arcsec² oznacza niebo około 2,5 razy jaśniejsze lub ciemniejsze, a wynik 21 oznacza ciemniejsze niebo niż 18.
Dla astrofotografa to nie jest ciekawostka. Im jaśniejsze niebo, tym więcej godzin materiału trzeba zebrać, żeby uzyskać to samo zdjęcie. Ten sam obiekt sfotografowany z miasta i ze wsi to 2 różne zdjęcia, nawet przy identycznym sprzęcie i obróbce.
Jak przeliczyć wynik SQM na skalę Bortle'a?
Skala Bortle'a ma stopnie od 1 do 9 i opisuje niebo słowami: co widać gołym okiem. SQM daje liczbę z miernika. Poniższe progi są przybliżeniem, którego używa mój miernik:
| SQM (mag/arcsec²) | Bortle | Co widać gołym okiem |
|---|---|---|
| 21,76 i więcej | 1 | Pas zodiakalny, Droga Mleczna ze strukturami, brak łuny nad horyzontem |
| 21,60-21,75 | 2 | Wyraźna Droga Mleczna, słaba poświata nad horyzontem |
| 21,30-21,59 | 3 | Niebo wiejskie, dużo gwiazd, Droga Mleczna dobrze widoczna |
| 20,80-21,29 | 4 | Typowa polska wieś: Droga Mleczna widoczna, ale z łuną nad horyzontem |
| 20,30-20,79 | 5 | Droga Mleczna na granicy widoczności |
| 19,25-20,29 | 6 | Przedmieścia, Drogi Mlecznej gołym okiem już nie widać |
| 18,50-19,24 | 7 | Mocno zaświetlone niebo, tylko najjaśniejsze gwiazdy |
| poniżej 18,50 | 8-9 | Miasto, pojedyncze gwiazdy |
Ta sama wartość SQM nie zawsze wygląda tak samo. W Portugalii, Hiszpanii i Chorwacji pod niebem około 19 mag/arcsec² widziałem więcej gwiazd niż w podobnych miejscach w Polsce. Moim zdaniem to zasługa lamp świecących tam w dół, a nie w niebo.
Dlaczego mapy zaświetlenia nie wystarczą?
Serwisy takie jak Light Pollution Map i ClearOutside pokazują jasność nieba na mapie, ale opierają się na danych sprzed lat. Wystarczy kilka nowych lamp na osiedlu, żeby rzeczywistość odjechała od mapy. U mnie w 2024 roku mapa pokazywała dla balkonu Bortle 6, a w najlepszą noc widziałem z niego gołym okiem 11 gwiazd na połowie nieba. To wynik daleko poniżej Bortle 6.
Aplikacje w telefonie, które mierzą jasność nieba aparatem, nie mają precyzyjnego czujnika i nie dają wyników porównywalnych między urządzeniami. Pewny wynik daje tylko pomiar miernikiem w miejscu, w którym fotografujesz.
Jak zrobić pomiar krok po kroku?
- Wybierz miejsce z dala od lamp i oświetlonych okien. W mieście bywa to dach albo otwarty teren.
- Poczekaj na koniec zmierzchu astronomicznego (Słońce 18° pod horyzontem). Księżyc powinien być pod horyzontem, bo nawet częściowo oświetlony zmienia wynik.
- Skieruj miernik w zenit, czyli prosto w górę.
- Zrób 4 pomiary, obracając miernik o 90° przed każdym. Wynik to średnia z 4 odczytów.
- Jeśli przy obracaniu wynik zmienia się o więcej niż 0,2 mag/arcsec², do miernika wpada boczne światło. Zmień miejsce.
- Zapisz datę, godzinę i warunki (przejrzystość, wilgotność). Tylko wtedy pomiary z różnych nocy da się porównać.
Jaki miernik SQM wybrać?
Najbardziej znane są mierniki kanadyjskiej firmy Unihedron. Na ich odczytach opiera się wiele pomiarów zaświetlenia, także w pracach naukowych. Model SQM-L ma soczewkę, która zawęża pole pomiaru do około 20°, i działa jako ręczny miernik z wyświetlaczem.
Mój miernik SQM-L powstał, bo chciałem więcej niż sam odczyt na ekranie: zapis historii pomiarów, podgląd przez WiFi i pracę razem z programem sterującym sesją. Oprócz wartości w mag/arcsec² pokazuje przeliczoną skalę Bortle'a i NELM, czyli teoretycznie najsłabszą gwiazdę widoczną gołym okiem. Jest zgodny z protokołem Unihedron, więc NINA i ASCOM widzą go jak miernik tej firmy, a pomiary można pobrać do arkusza (CSV) albo przez API. Z uchwytem montuje się go na teleskopie i mierzy niebo przez całą sesję.
Podcast Astronocnik, odcinek z 05.07.2024
Pytania i odpowiedzi
Ile wynosi SQM w mieście?
Według progów z tabeli: miasto to zwykle poniżej 19,25 mag/arcsec² (Bortle 7 i więcej), centrum dużego miasta poniżej 18. Wieś z dala od miast to około 20,8-21,6 (Bortle 3-4).
Czy aplikacja w telefonie zmierzy jasność nieba?
Da orientacyjny wynik, ale nie zastąpi miernika. Aparat telefonu nie jest skalibrowanym czujnikiem, a wyniki różnią się między telefonami.
Co oznacza NELM?
NELM (naked eye limiting magnitude) to jasność najsłabszej gwiazdy widocznej gołym okiem. Miernik przelicza ją z SQM, więc to wartość teoretyczna: rzeczywista zależy też od wzroku i przystosowania oczu do ciemności.
Czy pomiar zależy od pogody?
Tak. Wilgotność, mgiełka, smog i pył w powietrzu rozpraszają światło miasta i rozjaśniają niebo. Dlatego warto mierzyć wiele nocy i porównywać najlepsze wyniki.
Jak przeliczyć mag/arcsec² na cd/m²?
Wzór: cd/m² = 10,8 × 10⁴ × 10^(−0,4 × wynik SQM). Przykład: 18 mag/arcsec² to około 0,0068 cd/m².
Powiązane artykuły
Jaki filtr do Seestara S50 Pro i jak go założyć?
Wbudowane filtry S50 Pro, kiedy warto dołożyć filtr 2" i z czym trzeba się liczyć.
Po co odrośnik do Seestara, skoro ma grzałkę?
Boczne światło lamp i okien psuje więcej klatek niż zaparowanie.
Astrofotograf z Rzeszowa. Projektuje akcesoria do Seestara i elektronikę do teleskopów, prowadzi podcast o astrofotografii. „Buduję rzeczy, które działają.”
Zaktualizowano 04.11.2026